Als ik het goed begrepen heb kun je de kredietcrisis het beste typeren als een nieuwe versie van het spreekwoord “zoals de waard is vertrouwt hij zijn gasten”. Dat wordt nu dus “zoals de bankier is vertrouwt hij zijn collega’s “.

“Ze moeten ophouden aan elkaar producten te verkopen die ze zelf niet begrijpen”, hoorde ik Wouter Bos zeggen. Is het raar dat ik toen even aan de overeenkomsten met ICT moest denken? Daar leidt het gebrek aan vertrouwen tussen opdrachtgever en leverancier en de complexiteit van de producten tot teleurstellingen onderweg en een vlucht in steeds dikker wordende contracten met voorwaarden voor- en achteraf. Dan zit de mislukking vaak al ingebakken en als het dan zo ver is neemt het onderlinge vertrouwen nog verder af.

In de bancaire wereld schiet de overheid dan te hulp met garantieregelingen en banken reserveren voor tegenslag door bedragen te stoppen in hun zogenaamde ‘stroppenpot ‘. Een ideetje voor de overheid en de ICT-sector in het kader van het versterken van het onderlinge vertrouwen en het voorkomen van nog ingewikkelder contracten? Een stroppenpot die kan worden aangesproken als ICT-projecten mislopen en een garantstelling voor projecten met een hoog innovatief gehalte, waarvan het risicoprofiel nu eenmaal groter is. Dan neemt ook de kans af dat wordt afgezien van innovatieve projecten bij conjuncturele tegenwind.

De economische crisis zet immers extra druk op de middelen die de overheid beschikbaar heeft voor zijn ICT-beleid en dat kan tot accentverschuivingen gaan leiden. Dat komt omdat er ruwweg twee soorten ICT-projecten zijn. Je kunt ICT inzetten om meer inzicht en overzicht te krijgen, zoals bijvoorbeeld het elektronisch kinddossier of het elektronisch patientendossier. De ICT-investeringen zijn dan gericht op het beter laten verlopen van bestuurlijke processen of het verhogen van de kwaliteit van de (overheids) dienstverlening in de keten.

De andere soort ICT-investeringen is gericht op het behalen van besparingen en het bevorderen van efficiency, zoals het automatiseren van processen in de backoffice van organisaties. In tijden van financiële krapte stijgen de kansen van deze tweede soort ICT toepassingen, terwijl de eerste categorie moet vrezen voor temporisatie van de invoering of bijstelling van de ambities. De kansen voor ‘grand design-oplossingen’ nemen af en die van ‘proven technology’ nemen toe. Projecten waarvan je kunt voorrekenen dat ze macro economisch besparingen opleveren krijgen het ook moeilijker naar mate onduidelijker is waar precies de voordelen belanden. Geavanceerde ondernemingen als een nog te ontwikkelen systeem voor rekeningrijden zullen opnieuw worden afgewogen tegen ‘ouderwetse’ systemen die elders hun deugdelijkheid hebben bewezen.

Kosten drukken met behulp van ICT zou overigens voor een gemeente of provincie aantrekkelijker moeten zijn dan rendement proberen te scoren met geleend geld op een buitenlandse rekening. Dat ze toch voor sparen in het buitenland kozen in plaats van besparen met ICT zal wel een kwestie van onvoldoende vertrouwen in de goede afloop zijn geweest…